Wybity, złamany albo mocno rozchwiany ząb może wywołać sporo stresu. Zwłaszcza gdy wszystko dzieje się nagle – po upadku, uderzeniu czy podczas uprawiania sportu.
W artykule wyjaśniamy, co zrobić krok po kroku po wybiciu, złamaniu lub ukruszeniu zęba, jak zabezpieczyć wybity ząb przed wizytą u dentysty oraz kiedy uraz wymaga pilnej pomocy. Podpowiadamy również, czym różni się postępowanie w przypadku zęba stałego i mlecznego oraz czego można spodziewać się podczas konsultacji stomatologicznej.
Rodzaje urazów zęba – co mogło się stać?
Uraz zęba może wyglądać bardzo różnie. Ząb może zostać całkowicie wybity, złamać się lub ukruszyć, stać się bardziej ruchomy albo zmienić swoje położenie. Uszkodzenie może dotyczyć również struktur, których nie widać gołym okiem – na przykład miazgi, korzenia czy tkanek utrzymujących ząb w zębodole.
To ważne, ponieważ od rodzaju urazu zależy dalsze postępowanie. Co więcej, sam wygląd zęba nie zawsze pozwala ocenić, jak poważne jest uszkodzenie.
Najczęściej możemy mieć do czynienia z:
- wybiciem zęba – ząb całkowicie wypada z zębodołu,
- złamaniem lub ukruszeniem zęba – odłamuje się fragment jego korony; uszkodzenie może obejmować samo szkliwo, ale również głębsze warstwy,
- rozchwianiem zęba – ząb pozostaje na swoim miejscu, ale po urazie staje się wyraźnie bardziej ruchomy,
- przemieszczeniem zęba – po uderzeniu ząb zmienia swoje położenie, na przykład przesuwa się na bok, wysuwa z zębodołu lub zostaje wtłoczony głębiej,
- pęknięciem zęba – ząb może wyglądać na cały, mimo że jego struktura została uszkodzona.
Dlatego po urazie nie warto próbować samodzielnie stawiać diagnozy wyłącznie na podstawie tego, co widać w lustrze. Widoczny ubytek może być tylko częścią problemu, a uszkodzenie może obejmować również wnętrze zęba, jego korzeń lub tkanki otaczające.
Jeśli ząb całkowicie wypadł, przejdź od razu do poniższej instrukcji. Jeżeli pozostał w jamie ustnej, ale jest złamany, ukruszony, pęknięty, ruchomy lub przesunięty – dalsze postępowanie opisujemy w kolejnych częściach.
Wybił mi się ząb – co zrobić krok po kroku?
Jeżeli stały ząb został całkowicie wybity, potraktuj sytuację jako nagły uraz stomatologiczny.
Krok 1. Znajdź ząb i chwyć go za koronę
Korona to ta część zęba, która jest widoczna w jamie ustnej. Nie chwytaj zęba za korzeń. Na powierzchni korzenia znajdują się komórki więzadła przyzębia, których zachowanie ma znaczenie dla późniejszego gojenia.
Krok 2. Nie szoruj zęba
Jeżeli ząb upadł na ziemię i jest zabrudzony, można go delikatnie opłukać, ale nie należy pocierać korzenia, skrobać go ani próbować dokładnie czyścić. Chodzi o to, aby nie uszkodzić pozostałych na powierzchni korzenia tkanek.
Krok 3. Zabezpiecz go
Nie zostawiaj wybitego zęba „na sucho”. Najlepszym rozwiązaniem jest specjalistyczny płyn do przechowywania wybitych zębów, jednak co zrozumiałe, możesz nie mieć takiego środka pod ręką. W warunkach domowych lub podczas wypadku można wykorzystać mleko albo sól fizjologiczną. W niektórych sytuacjach możliwe jest również przechowanie zęba w ślinie, choć sposób ten nie jest odpowiedni dla małych dzieci ze względu na ryzyko połknięcia zęba.
Jeżeli nie masz odpowiedniego płynu, nie pozostawiaj zęba do wyschnięcia. Sposób przechowywania powinien być jak najlepszy z dostępnych w danej chwili.
Krok 4. Jak najszybciej skontaktuj się z dentystą
Potrzebna jest pilna konsultacja. Lekarz oceni położenie zęba, stan tkanek, potrzebę stabilizacji oraz dalszego leczenia i kontroli. Wybity ząb wymaga również obserwacji, ponieważ niektóre powikłania mogą ujawnić się dopiero później.
Dlaczego po wybiciu zęba liczy się czas?
Po wybiciu zęba jego korzeń pozostaje pozbawiony naturalnego środowiska jamy ustnej. Szczególnie wrażliwe są komórki znajdujące się na powierzchni korzenia. Im dłużej ząb pozostaje poza jamą ustną, zwłaszcza w stanie suchym, tym gorsze mogą być warunki do prawidłowego gojenia tkanek po replantacji. Dlatego zalecenia IADT (The International Association of Dental Traumatology) podkreślają znaczenie natychmiastowego i prawidłowego postępowania po wybiciu zęba stałego.
Nie oznacza to jednak, że po pewnym czasie należy uznać ząb za „stracony”. Nawet jeśli od urazu minęło więcej czasu, nadal trzeba jak najszybciej zgłosić się do dentysty. Lekarz może ocenić sytuację i zdecydować o dalszym postępowaniu.
Złamany, ukruszony lub pęknięty ząb – co zrobić?
Nie każdy uraz kończy się całkowitym wybiciem zęba. Czasami odpada niewielki fragment szkliwa, innym razem złamanie obejmuje również zębinę, miazgę albo sięga głębiej. Dlatego ukruszony, złamany i pęknięty ząb nie zawsze wymagają takiego samego postępowania.
Odłamał się kawałek zęba? Zachowaj go
Jeżeli udało Ci się znaleźć odłamany fragment, zabierz go ze sobą do dentysty. W niektórych przypadkach może on zostać wykorzystany podczas odbudowy zęba. Nie próbuj samodzielnie przyklejać fragmentu do pozostałej części zęba.
Złamany ząb boli – czy to poważny objaw?
Ból po urazie może mieć różne przyczyny. Może wynikać zarówno z uszkodzenia tkanek wewnątrz zęba, jak i struktur znajdujących się wokół niego. Szczególnej uwagi wymaga sytuacja, w której złamanie sięga głęboko i dochodzi do odsłonięcia miazgi. W miejscu złamania może być wtedy widoczna różowa lub czerwona tkanka.
Takiego urazu nie należy przeczekiwać. Potrzebna jest ocena stomatologiczna, która pozwoli ustalić zakres uszkodzenia i odpowiednie leczenie.
Ząb jest ukruszony, ale nie boli
Brak bólu nie oznacza, że ząb na pewno nie został poważnie uszkodzony. Niewielkie ukruszenie może rzeczywiście dotyczyć tylko szkliwa, ale po silniejszym uderzeniu uszkodzenie może obejmować również głębsze struktury. Niektóre urazy początkowo nie powodują wyraźnych dolegliwości.
Dlatego jeśli ząb został mocno uderzony, warto skonsultować się z dentystą nawet wtedy, gdy nic Cię nie boli.
Ząb rusza się albo przesunął się po uderzeniu – co robić?
Ząb po urazie nie musi być złamany ani wybity, żeby wymagał pilnej oceny.
Może stać się:
- wyraźnie bardziej ruchomy,
- przesunięty na bok,
- częściowo wysunięty z zębodołu,
- wtłoczony głębiej w zębodół.
Takie urazy mogą dotyczyć tkanek utrzymujących ząb w jego prawidłowym położeniu. Ich leczenie zależy między innymi od rodzaju urazu, stopnia przemieszczenia oraz tego, czy mamy do czynienia z zębem stałym, czy mlecznym.
Nie próbuj samodzielnie ustawiać mocno przemieszczonego zęba. Nie poruszaj nim bez potrzeby i skontaktuj się z dentystą.
Wybity lub złamany ząb – co zrobić, jeśli to ząb mleczny?
W przypadku dzieci obowiązują inne zasady niż przy zębach stałych.
Wybitego zęba mlecznego nie należy samodzielnie wkładać z powrotem do zębodołu. Ząb mleczny znajduje się w sąsiedztwie rozwijającego się zawiązka zęba stałego, dlatego postępowanie po urazie musi uwzględniać również jego bezpieczeństwo.
Jeśli dziecko wybije ząb mleczny, należy skontaktować się z dentystą. Lekarz oceni miejsce urazu i sprawdzi, czy nie doszło do uszkodzenia innych zębów lub tkanek.
Kiedy po urazie zęba potrzebna jest pilna pomoc?
Nie każdy uraz zęba wymaga wezwania pomocy medycznej, ale niektóre sytuacje wykraczają poza problem stomatologiczny. Jeśli uderzeniu w zęby towarzyszyła utrata przytomności, zaburzenia świadomości, silny lub nasilający się ból głowy, wymioty, problemy z widzeniem, trudności w oddychaniu lub połykaniu, bardzo silne krwawienie albo podejrzenie poważnego urazu szczęki lub twarzy, potrzebna jest pilna ocena medyczna.
Jeżeli natomiast uraz dotyczy przede wszystkim zęba – został on wybity, mocno się rusza, przesunął się, złamał lub pojawił się silny ból – jak najszybciej skontaktuj się z dentystą. W przypadku wybicia zęba stałego nie warto czekać na rozwój objawów, ponieważ czas od urazu może mieć znaczenie dla możliwości jego uratowania.
Co zrobi dentysta po urazie zęba?
Podczas wizyty lekarz przede wszystkim ustali, z jakim rodzajem urazu mamy do czynienia i jakie struktury zostały uszkodzone.
Stomatolog może zapytać o to:
- kiedy doszło do urazu,
- w jaki sposób doszło do uderzenia,
- czy ząb został całkowicie wybity,
- jak długo pozostawał poza jamą ustną,
- w jaki sposób był przechowywany,
- czy występuje ból,
- czy ząb jest ruchomy lub zmienił położenie.
Następnie dentysta ocenia uszkodzony ząb, zęby sąsiednie oraz otaczające tkanki. W zależności od rodzaju urazu może być potrzebna diagnostyka obrazowa, która pozwala ocenić struktury niewidoczne podczas badania jamy ustnej – między innymi korzeń, kość czy położenie zęba. O tym, czy konieczne jest wykonanie RTG, decyduje lekarz na podstawie objawów, badania oraz rodzaju urazu.
Leczenie zawsze dobierane jest indywidualnie. Może obejmować między innymi odbudowę złamanego zęba, stabilizację zęba po urazie, replantację wybitego zęba czy leczenie endodontyczne.
Warto pamiętać, że zakończenie pierwszej wizyty nie zawsze oznacza koniec leczenia. W zależności od rodzaju urazu potrzebne mogą być wizyty kontrolne, podczas których dentysta obserwuje proces gojenia i sprawdza, czy ząb zachowuje prawidłową funkcję.
Ząb został wybity lub poważnie uszkodzony? Nie czekaj
Uraz zęba może wyglądać niepozornie, a jednocześnie wymagać szybkiej diagnostyki i leczenia. Jeśli ząb został wybity, złamany, przesunięty lub mocno się rusza, skontaktuj się z dentystą możliwie szybko.
W Dentium Clinic ocenimy zakres urazu, sprawdzimy stan zęba i otaczających tkanek, a następnie dobierzemy postępowanie odpowiednie do konkretnej sytuacji.
Skontaktuj się z nami:
- Zadzwoń pod numer: +48 888 60 50 40,
- Zarejestruj się online: wypełniając formularz.
- Odwiedź nas przy ul. Królowej Jadwigi 89 w Krakowie.
